Góc Bạn Đọc

Hoàng Minh Tường, người làm sống lại dòng văn học hiện thực nhân đạo

Cập nhật lúc 01-03-2014 15:16:43 (GMT+1)
Ảnh minh họa.

 

Khi đọc và viết về Thời Của Thánh Thần, tôi không nghĩ nó là tiểu thuyết. Dư âm và hồn cốt câu chuyện, dường như có lời chậm rãi, thủ thỉ của bà, kể cho tôi nghe thuở nào.


Hôm rồi, tôi đến thăm ông giáo già, cựu giảng viên đại học. Ông là lứa sinh viên đầu tiên, được sang Đức du học, vào đầu thập niên sáu mươi của thế kỷ trước. Vì vướng vào vụ án ủng hộ chủ nghĩa xét lại, nên ông ở lại Đức. Nhân nói về, cuốn sách(tiểu thuyết) lịch sử Nguyên Khí của nhà văn Hoàng Minh Tường, không được phép xuất bản, ông phàn nàn: Cứ gì trong nước, ngay đến cuốn Thơ Người Việt Ở Đức, xuất bản ở Berlin, không hiểu có bàn tay lông lá nối dài nào đứng sau, cũng đang tìm cách đình chỉ, thu hồi đấy. Rồi ông than thở: Sự định hướng tư tưởng, kiểm duyệt xuất bản đã bóp chết bao tài năng văn học, nghệ thuật.

Câu nói của ông, chợt làm tôi nhớ đến lời kể về giấc mơ của Nguyễn Kỳ Vọng. Một nhân vật trong Thời Của Thánh Thần, cuốn sách cũng bị thu hồi của Hoàng Minh Tường:“…Tôi mơ gặp anh Vỹ tôi. Anh Vỹ mặc bộ quần áo trắng, treo ngược người, như trồng cây chuối trước nhà thờ ở Nguyễn Kỳ Viên. Tôi đến định cởi dây thừng cho Vỹ. Nhưng Vỹ xua tay và bảo: “Anh không muốn sống nữa”. Tôi hỏi vì sao? Vỹ bảo: “Có nhà sử học vừa viết rằng Cách mạng nước ta không phải mãi tháng Tám năm 1945 mới thành công mà đã giành chính quyền từ tay thực dân Pháp từ năm 1930… Đọc đến đây anh không muốn sống nữa. Vì nếu như vậy thì văn học nghệ thuật nước nhà làm sao có được những trào lưu như Thơ Mới, Tiểu thuyết Thứ Bẩy, Tự lực Văn đoàn, những Tân nhạc, Mỹ thuật Đông Dương… mà hàng loạt tên tuổi lừng danh đã làm vẻ vang cho xứ sở, như Nam Cao, Vũ Trọng Phụng, Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Hàn Mặc Tử, Xuân Diệu, Huy Cận, Chế Lan Viên, Văn Cao, Đoàn Chuẩn, Nguyễn Văn Thương, Nguyễn Xuân Khoát, Nguyễn Gia Trí, Tô Ngọc Vân, Bùi Xuân Phái, Nguyễn Tư Nghiêm, Nguyễn Sáng, Dương Bích Liên…”

Vâng! Chỉ là một giấc mơ như vậy, nhưng khi đọc Hoàng Minh Tường, tôi đã cảm được tư tưởng, nỗi đau của ông, nằm trọn trong giấc mơ đó. Và nó không chỉ có ở Thời Của Thánh Thần, mà còn xuyên suốt sự nghiệp sáng tác của ông.

Nhà văn Hoàng Minh Tường sinh năm 1948 tại Ứng Hòa, tỉnh Hà Tây, trong một gia đình thuần nông. Ông đến với văn chương trong một lần Bộ giáo dục mở cuộc thi viết về ngành, một cách ngẫu nhiên, khi đang dạy học ở Việt Bắc. Thông thường, các nhà văn bắt tay viết truyện dài, tiểu thuyết khi đủ vốn sống và đã có trải nghiệm từ truyện ngắn. Nhưng Hoàng Minh Tường ngược lại, đặt viên gạch đầu tiên, bằng tiểu thuyết Đầu Sông, cho sự nghiệp viết văn của mình. Đây là cuốn sách, được cho là “hiền lành“ nhất của ông và nghe đâu cũng được ẵm giải của ngành chủ quản.

Là người đi nhiều, viết nhiều, nhưng Hoàng Minh Tường vẫn gắn bó với đề tài nông thôn, những người nông, ngư dân, bán mặt cho đất, bán lưng cho trời. Phải nói thẳng, ông là nhà văn âm thầm và can trường. Bằng ngòi bút của mình, ông cày tung lên những mảng đen, bóng tối, nỗi đau con người trong xã hội đương thời. Ông đã có tới ba cuốn tiểu thuyết bị thổi còi, cấm, đình chỉ phát hành. Đó là những cuốn sách, đang góp phần làm hồi sinh lại dòng văn học hiện thực nhân đạo, dù nó đã bị tuyên án tử hình từ mùa thu năm 1945 và hành quyết vào những năm sau 1954.

Thật vậy, người nối lại được mạch văn hiện thực phê phán của những Ngô Tất Tố, Vũ Trọng Phụng, Nam Cao, Nguyên Hồng… chắc chắn, là một trong những người đầu tiên tôi nghĩ đến là ông, nhà văn Hoàng Minh Tường. Và (tiểu thuyết) Thời Của Thánh Thần là cuốn sách tiêu biểu nhất của ông, đã nói lên điều này.

Thật ra, Hoàng Minh Tường, không phải là nhà văn đầu tiên bẻ cái ổ khóa cải cách ruộng đất, cải tạo công thương nghiệp…những đề tài được cho là cấm kỵ, chạm nọc này ra. Mà ngay từ năm 1957, Vũ Bão đã bắn phát súng đầu tiên bằng tác phẩm Sắp Cưới…Để rồi đến mãi hơn ba mươi năm sau, lợi dụng sự hô hào cởi trói cho các văn nghệ sỹ của Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh, Trần Mạnh Hảo với Ly Thân, Ngô Ngọc Bội với Ác Mộng, lần lượt ra lò. Nhưng các bác nhà văn tiên phong này, trước sau đều bị đánh cho tơi bời khói lửa. Những năm gần đây, không khí có vẻ dịu lại, nên một số nhà văn trở lại với đề tài này, như Dưới Chín Tầng Trời của Dương Hướng, Cuồng Phong của Nguyễn Phan Hách, Ba Người Khác của Tô Hoài…Và đặc biệt Thời Của Thánh Thần của Hoàng Minh Tường. Cuốn sách này, đã gây chấn động văn đàn, không những trong nước, còn vang ra đến hải ngoại. Làm cho nhiều người liên tưởng đến sức nổ Nỗi Buồn Chiến Tranh của Bảo Ninh.

Cải cách ruộng đất, không những đã được định hướng về tư tưởng, hành động mà nó còn là một kịch bản, công thức áp dụng cho từng làng quê trong thời kỳ sục sôi đó. Định mức, chỉ tiêu địa chủ cũng như kích động, sử dụng ngay con cháu, người ở để đấu tố, chỉ điểm, đã được sắp xếp theo một khuân mẫu. Sự tan đàn xẻ ghé, người đi, kẻ ở lại, trong một xã hội vô luân ấy, là một điều khó tránh khỏi. Do vậy, khi đọc Thời Của Thánh Thần, ta thấy cách dựng truyện, cũng như hành động nhân vật có nhiều tình tiết trùng với những tác phẩm của các nhà văn khác, cùng viết về đề tài này. Âu đó cũng là điều dễ hiểu. Như trong cải cách ruộng đất, gia đình tôi đã phải gánh chịu, có rất nhiều tình tiết giống trong Thời Của Thánh Thần. Thím tôi lúc đó mới 16 tuổi, bị các ông đội kích động, mua chuộc đấu tố chính bố mẹ chồng, tức ông bà nội tôi, cụ Cửu Điếm (Đỗ Văn Điếm) làng Cát Chử, Trực Ninh, Nam Định. Sau đó, thím chỉ điểm cho đội những nơi cất giấu vàng bạc. Bác ruột tôi, bà Lý Âm bị người con nuôi tên Phố, đấu tố làm nhục, tức đến mức xé quần áo bện thành dây, thắt cổ chết ngay trong đêm. Sau sửa sai, bà nội tôi lên Hà Nội, nhờ bà ngoại tôi, là bác của ông chủ tịch ủy ban cải cách TW, dẫn đến quốc hội, gặp ông chủ tịch. Năm sau, họ mới trả cho cái từ đường họ Đỗ, để có nơi tá túc. Vâng! Cái nỗi đau này, tôi đã viêt thành truyện, Những Ngày Tháng Không Bình Yên.

Thật vậy! với đề tài này, không phải dễ viết, nó có mặt hạn chế cho sự sáng tạo của nhà văn. Nếu như hình tượng hóa nhân vật một cách quá thái, sẽ mất đi tính lịch sử. Và tiểu thuyết hóa sự việc nó sẽ mất đi tính hiện thực phê phán. Làm cho người đọc có cảm giác giả giả, không thật. Do vậy, khi viết nhà văn cần có một sự dung hòa.

Nói là như vậy, nhưng tôi cho rằng, Hoàng Minh Tường đã đưa nhân vật Nguyễn Thị Kỳ Hậu vào Thời Của Thánh Thần, là một sáng tạo rất nhân văn. Khi nhìn thấy cha, ông Kỳ Phúc bị đấu tố làm nhục, đã dộng đầu xuống đất tự tử, cô bé Nguyễn Thị Kỳ Hậu sợ quá, từ đó trở nên câm lặng, với cuộc sống vật vờ. Hình ảnh nhân vật này, chợt làm cho tôi liên tưởng đến, sự thui chột tinh thần của con người trước cái ác, cái vô luân, không chỉ một thế hệ, và đóng khung trong một làng xã, hay một tỉnh, thành… trong suốt trên nửa thế kỷ qua. Tuy Nguyễn Thị Kỳ Hậu chỉ là nhân vật mờ nhạt, thấp thoáng ở phía sau, nhưng nó lại phản ánh hiện thực, phê phán một cách rất sâu sắc, thâm cay.

Đỗ Trường

Gửi đăng Vietinfo.eu

Tin liên quan

 

Booking.com
Tiêu điểm

Đọc nhiều

Thảo luận

Quảng cáo