Một người Việt ở Séc: ‘Chúng tôi bán hàng chợ thì có gì sai?’

Điều gì đưa chị đến Séc?

Vào năm 1982, theo thoả thuận hợp tác quốc tế giữa Tiệp Khắc và chính phủ Việt Nam tôi đã sang đây làm việc 4 năm trong một nhà máy sản xuất xe đạp. Sau khi hết hạn hợp đồng, có người ở lại Séc, có người trở về Việt Nam. Tôi là một trong những người đã quyết định ở lại đây. Sau đó, tôi lấy chồng và lập gia đình. Bố của các con tôi là người Séc, vì vậy tôi sẽ định cư ở đây. 

Chị còn nhớ cảm giác đầu tiên của mình khi đặt chân đến Séc không?

Khi đó tôi 20 tuổi. Lúc mới sang, tôi rất thích ở đây, mọi thứ đều đẹp và con người hiền hậu. Đời sống ở Séc thời đó tốt hơn nhiều so với Việt Nam lúc bấy giờ. Mọi người đều cảm thấy an toàn và được sống trong hoà bình. Nhưng kể từ thời đó đã có rất nhiều thay đổi. Nền chính trị thật là khủng khiếp, tham nhũng gia tăng và việc làm ít đi. Tôi bầu Radek John vì tin tưởng ông ấy, nhưng đó không phải là lựa chọn đúng đắn. Mọi thứ cứ đắt dần lên và tình hình sẽ ngày càng trở nên tệ hơn. Trước đây mọi người rất nhiệt tình chứ không hay ghen tị như bây giờ. 

Tình hình ở Việt Nam hiện nay ra sao?

Krampol và đầu bếp Le Quang Dao

Việt Nam vẫn là một nước xã hội chủ nghĩa, nhưng đó là nhìn từ bên ngoài. Ở đó, ai cũng có thể kinh doanh. Nhưng trước đây sự chênh lệch về giàu nghèo không lớn như bây giờ, cũng giống như ở Séc. Người ngập trong núi tiền, người không có gì để ăn. 

Vẫn có người Việt Nam sang đây kiếm việc làm chứ?

Hiện nay vẫn có người muốn sang đây làm ăn, nhưng những người ở Việt Nam đều không biết, tình hình hiện tại ở Séc ra sao. Họ vẫn nghĩ rằng ở đây có nhiều cơ hội kinh doanh như những năm 90, nhưng từ lâu điều đó không còn đúng nữa. Do đó, những người có điều kiện họ đã trở về Việt Nam. Nhiều người ở lại đây vì con cái còn đang đi học. Điều kiện hiện nay khiến không chỉ người Việt gặp khó khăn mà cả người Séc. 

Tại sao nhiều người Việt Nam lại chọn bán hàng vải hoặc quán ăn nhanh? Vì rào cản ngôn ngữ?

Chắc chắn vậy. Kể cả bác sỹ, kỹ sư cũng bán hàng, do họ không biết tiếng Séc. Tôi bở đây cũng lâu rồi, nhưng tôi không được học tiếng Séc ở trong trường. Tôi chỉ làm việc trong nhà máy. Bây giờ, kể cả trong nhà máy cũng cần phải hiểu nhiều thuật ngữ. Còn để bán hàng, chỉ cần vài ba từ cơ bản và đó là cách đơn giản nhất để tránh vấn đề rào cản ngôn ngữ. Tiện đây tôi cũng nói luôn, một lần tôi xem chương trình của Jiří Krampol  có tên “Không ai hoàn hảo”. Tôi không hiểu, tại sao họ lại chế giễu và xúc phạm chúng tôi, rằng chúng tôi chỉ là người bán hàng chợ. Khi một người bán hàng trung thực và nộp thuế đầy đủ, điều đó có gì sai chứ? Không phải ai cũng có thể làm bác sỹ hay kỹ sư. Phải có ai đó bán hàng, chỉ tuỳ vào họ bán cái gì, hàng giả tôi không đồng ý. 

Người Việt Nam đôi khi được gắn với việc trồng cần sa.

Lúc nào cũng vậy, khi cảnh sát bắt được ai đó trồng cần sa có quốc tịch Việt Nam, là báo chí đều không bỏ lỡ cơ hội nhắc đề cập đến rằng, người Việt đã làm. Sau đó, khi tôi đang đi trên đường phố, có người đã hỏi tôi có ma tuý không, chỉ vì tôi là người Việt Nam. Đó chỉ là do một số bộ phận người Việt trồng cần sa, tôi không chấp nhận điều đó, nhưng trong số họ có người không còn sự lựa chọn nào khác. Họ phải nuôi gia đình, trong khi đó họ không có việc làm thậm chí không có nơi ở, vì vậy trồng cần sa với họ là con đường nhanh chóng kiếm ra tiền. Nhiều người sang Séc với hy vọng làm giàu, họ đã phải vay mượn tiền để bay sang đây và sau đó họ cần phải trả nợ. Đó cũng là điều dễ hiểu, khi họ rơi vào hoàn cảnh đau khổ và tuyệt vọng. Cảnh sát nên tìm ra những ông trùm ma tuý chứ không phải bắt những con cá nhỏ. 

Quan hệ giữa người Việt Nam sống ở đây với người Séc thế nào?

Theo tôi, người Séc là một dân tộc rất chăm chỉ, nhưng thời gian đã thay đổi. Quan điểm của người Séc về người Việt cũng đã khác. Thời cộng sản, họ xem chúng tôi như những người bạn. Còn bây giờ, một số người kinh doanh không thích chúng tôi vì họ cho rằng, người Việt khiến họ mất việc làm. 

Là một người thuộc các dân tộc thiểu số tại Séc, quan điểm của chị về người Di Gan thế nào?

Tôi đã ở Prostějov 12 năm. 10 năm đầu không sao, cho tới khi có một gia đình Di Gan chuyến đến chỗ chúng tôi ở. Trước đó họ đã bị đuổi vì nhiều năm không trả tiền nhà. Họ đã ăn cắp xe đạp của chúng tôi. Tôi không thích họ, người Di Gan gây ra nhiều phiền phức và họ rất lười. Đặc biệt họ sinh rất nhiều con cái nhưng không chăm sóc được. Lúc nào họ cũng chỉ nói, đó là việc của nhà nước. Tất nhiên không phải người Di Gan nào cũng vậy.